Cumhuriyetimiz, maden açısından dünyanın en zengin coğrafyalarından birinde kurulu. Halen dünyada ticareti yapılmakta olan 90 çeşit madenin 70’i Türkiye’de mevcut. MTA’nin rezerv miktarını belirlediği madenlerimizin parasal değeri ise 2.5 trilyon dolar olarak hesaplanıyor. Türkiye eğer bu yüksek değeri her yıl azami miktarda ekonomi çarkının içine sokabilirse, dünyanın en etkin ekonomileri içinde bugün 17 olarak tespit edilen sıralamasını çok daha aşağılara çekerek ilk 10’un içine rahatlıkla girebilir.

Türkiye’nin 2009 yılı gayri safi milli hâsılası tahmini olarak (GSMH) 610 milyar dolar olarak hesaplanıyor. Yani köylüsü ve çiftçisiyle, sanayicisi ve turizmcisiyle, ulaştırması ve gıdasıyla, ithalat ve ihracatıyla, kısacası parasal bir değer ifade eden tüm ekonomik faaliyetlerden elde edilen rakam bu.

Bu rakam Türkiye’yi dünya ekonomi liginde halen 17’inci sıraya yerleştirmiş bulunuyor. Cumhuriyet’in 100. yılı olarak kutlanacak olan 2023 yılı için bu sıralamada hedeflenen yer ise ilk 10 içine girmek.

BAŞARABİLİRİZ
Türkiye’nin bu hedefe ulaşabilecek ciddi bir ekonomik dinamizmi var. Özellikle genç nüfusu, bu hedefe ilerlerken en büyük avantajı. Halen yaş ortalaması 28 olan Türkiye, dünya ekonomisine yön veren ülkelere göre bu anlamda oldukça avantajlı.

Yalnız bir tek bu yeter mi? Kuşkusuz yetmez. Türkiye’nin sahip olduğu doğal kıymetleri de harekete geçirmesi, ekonomiye kazandırması gerekiyor. Bu değerlerden en önemlisi ve en büyüğü hiç kuşkusuz yerin dibinde öylece yatıp duran madenlerimiz.

2.5 TRİLYON DOLARIMIZ VAR
Evet madenlerimizden söz ediyoruz. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğünün (MTA) yaptığı araştırmalar şunu gösteriyor. Bugün dünyada ticareti yapılan 90 çeşit madenden 77'si Türkiye’de var. Bu madenler içinde rezerv miktarı belirlenmiş olanların piyasa değeri olarak vurgulanan rakam tam 2.5 trilyon dolar. Yani Türkiye bu madenleri ekonomiye yavaş yavaş katabilirse ne IMF’ye ne de diğer yabancı fon kaynaklarına hiçbir ihtiyacı kalmayabilir.

MTA’nın muhtemel rezerv araştırmalarına göre, Türkiye'de yeraltında bulunan en yüksek maden rezervi 15,8 milyar ton ile dolomit. İçinde kalsiyum karbonat ve sodyum karbonat barındıran ve bu özellikleri yüzünden cam ve seramik endüstrisinin vazgeçilmezleri arasında yer alan dolomit, nadir ve çok değerli bir kireç taşı olarak biliniyor.

NEYİMİZ YOK Kİ?
Aynı araştırma Türkiye'de 13,9 milyar ton mermer, 12,3 milyar ton linyit kömürü, 5,7 milyar ton kaya tuzu, 1,2 milyar ton yüksek kalorili taş kömürü, 3 milyar ton bor, 1,5 milyar ton ponza, 1,9 milyar ton blister bakır cevheri bulunduğunu ortaya koyuyor.

Yine MTA'nın verilerine göre, yeraltında bulunan diğer madenler arasında 29,6 milyon ton asbest, 82 milyon ton asfaltit, 35 milyon ton barit, 251 milyon ton bentonit, 1 milyar 641 milyon ton bitümlü şist, 88 milyon ton boksit, 3,8 milyon ton cıva, 380 bin ton toryum, 233 milyon ton trona (tabii soda), 9 bin 137 ton uranium ve 345 milyon ton zeolit bulunuyor.

ALTIN REZERVLERİMİZ
Araştırmalar, Türkiye’de 700 ton görünür altın rezervi (6.500 ton muhtemel rezerv) ve 1926 ton görünür gümüş rezervi bulunduğunu gösteriyor. Bunun yanı sıra 239 milyon ton feldspat, 70 milyon ton fosfat kayası, 4 milyon ton manganez bulunduğu öngörülüyor. Dünyadaki metal maden rezervlerinin yüzde 0,5'i; endüstriyel ham madde rezervlerinin yüzde 2,5'u; kömür rezervlerinin yüzde 1'i ve jeotermal potansiyelinin yüzde 0,8'i Türkiye'de bulunuyor.

Türkiye, 3,8 milyar metreküp işletilebilir mermer, 2,7 milyar metreküp işletilebilir traverten ve 995 milyon metreküp işletilebilir granit olmak üzere 7,495 milyar metreküp doğal taş rezervi ile dünya doğal taş potansiyelinin yüzde 40'ına sahip. Ülkemizde yapılan araştırmalarda 650'ye yakın renk ve dokuda mermer olduğu belirlendi.

Dünya bor rezervlerinin yüzde 72'sine sahip olan Türkiye, bu oran ile dünyada ilk sırada yer alıyor ve dünya tüketimini en az 400 yıl karşılayabilecek durumda. Dünyada ikinci büyük soda külü rezervi olan Beypazarı Trona yatağını işletmek üzere kurulan tesis, yılda 1 milyon ton soda külü, 100 bin ton sodyum karbonat üretimi ile dünya tüketiminin yüzde 2.5'unu karşılıyor.

PROGRAMDAKİ HEDEFLER
Bütün bu kapasite ve imkânlarına karşın madencilik dünyanın en zor işlerinden olduğundan ve çok ciddi bir finansman gerektirdiğinden, dahası bu finansmanın bir geri dönüş garantisinin hiçbir zaman olmamasından dolayı Türkiye, madenlerini yeteri kadar kullanamıyor. Özel sektörün pek etkin olmadığı madencilik alanında devletin etkinliği ise gün geçtikçe azılıyor.

Son 1.5 yıldır yaşanan global finans krizinin madencilik üzerinde de derin etkiler bıraktığı söylenebilir. Buna karşın DPT’nin 2010 yılı Ekonomi Programı’nda madencilik ile ilgili önemli bilgiler yer alıyor.

“Madencilik sektörü üzerindeki etkisi 2008 yılının son çeyreğinden itibaren hissedilen küresel kriz, özellikle ham petrol, doğal gaz ve metalik maden fiyatlarında keskin düşüşlere, mevcut sahalarda üretim azalmalarına ve duraklamalarına, şirketlerin yatırımlarını kısmalarına ve işçi çıkarmalarına neden olmuştur” denilerek yapılan analiz şöyle devam ediyor. “Ülkemiz madenciliğine de etki eden bu gelişmeler neticesinde, 2008 yılı Kasım ayından itibaren üretim ve ihracat, azalma eğilimine girmiştir. Ancak, son yıllardaki talep ve fiyat artışlarının 2008 yılının başında etkisini sürdürmesi, yıllık bazda üretim ve ihracatta artış görülmesini sağlamıştır.”

ARTIŞIN KAYNAKLARI
Program metninde yer alan bilgilere göre 2009 yılında, 2008 yılının son döneminde başlayan ihracattaki azalma eğilimi devam etti ve 2009 yılı sekiz aylık verilere göre ihracatta yüzde 38,2, ithalatta yüzde 46,7, üretimde yüzde 6,4’lük düşüş görüldü.

2008 yılındaki yüzde 29,7 ihracat artışı ağırlıklı olarak krom, mermer, bakır, bor tuzları ve feldspat kalemlerinden kaynaklandı. Bu artış özellikle maden fiyatlarındaki yükselişe bağlı olarak gerçekleşti. İthalat kalemleri içinde taşkömürü, ham petrol ve doğal gaz ağırlığını korudu.

DÜNYADA NELER OLUYOR?
Dünya birincil enerji talebinin yaklaşık yüzde 25’ini karşılayan kömür, bugünkü verilerle dünya üzerinde en fazla rezerve sahip olunan fosil yakıt olarak görülüyor. Dünya kömür üretimi 2008 yılında yüzde 6,2 arttı. Bu artıştaki en büyük pay taşkömürüne ait. 2008 yılında taşkömürü üretimi yüzde 7,4 artarken linyit üretimindeki artış sadece yüzde 0,4 oldu.

Önümüzdeki dönemde, özellikle Çin ve Hindistan’ın kömür talebindeki artış nedeniyle, dünya kömür üretiminin, artış oranı düşse de, yükselmeye devam etmesi beklenmektedir. Bilindiği gibi, Türk madencilik sektörü açısından da kömür, özellikle linyit önemli bir üretim kalemidir. Kamu ağırlıklı olarak devam eden linyit üretimi 2008 yılında bir önceki yıla göre yüzde 16 artmış ve 86,1 milyon tona ulaşmıştır. Taşkömürü üretimi ise yüzde 3,5 yükselerek 3,3 milyon ton olmuştur. İlk 6 aylık veriler dikkate alındığında, 2009 yılında linyit üretiminin azalması, taşkömürü üretiminin bir önceki yıl seviyelerinde devam etmesi beklenmektedir.

ARZ GÜVENLİĞİ
Madenciliğin diğer alanları ile ilgili devletin temel politikasına gelince, bu konuyla ilgili DPT raporunda şu görüşlere yer veriliyor:

“Madencilikte hammadde arz güvenliğinin sağlanması, madenlerin yurt içinde işlenerek katma değerinin artırılması yoluyla ülke ekonomisine katkının geliştirilmesi temel amaçtır. Bu kapsamda, enerji sektörünün petrol, doğal gaz ve jeotermal kaynak ile sanayinin hammadde ihtiyacını karşılamak üzere yurt içi ve yurt dışındaki arama çalışmalarına devam edilecektir. Ayrıca, mevcut rezervlerin en etkin şekilde değerlendirilmesi amacıyla kamu elindeki sahaların özel sektör işletmeciliğine sunulması ve ihtiyaç duyulan kurumsal yapılanma çalışmaları sürdürülecektir.

OSB yatırımlarının etkinliğini artırmak amacıyla, öncelikle devam eden OSB projeleri tamamlanacak ve mevcutların doluluk oranlarının artırılmasına yönelik destekler sağlanacaktır. Yeni OSB ve KSS yatırımlarında sektörel bazda ihtisaslaşmış olanlar
önceliklendirilecektir.”

TÜRKİYE’NİN MADENLERİ NEREDE NE ÜRETİLİYOR, HANGİ ALANLARDA KULLANILIYOR?

A)- Endüstriyel Hammaddeler

Alunit: Alüminyum Sülfatla bileşkeye girer. Türkiye’de sayılı yerde çıkar. Ekonomiye katkısı açısından fazla önemli olmayan bir maden olarak bakılır.

Asbest: Sivas’ta 4 Amasya’da 2, Antalya’da 1 ve Bursa’da 1 yerde olmak üzere toplamda Türkiye genelinde 8 ayrı noktada mevcut. Kanserojen madde içerdiği için Amerika ve Avrupa’da kısıtlı ve kontrollü olarak kullanılmasına izin verilmiştir. Ülke ekonomisi açısından fazla önem atfedilmeyen bir maden olarak görülüyor.

Barit: Barit’in çoğu öğütülerek sanayi ürünlerinde katkı malzemesi olarak ya da petrol veya doğalgaz kuyularını açarken ağırlık yapan katkı malzemesi olarak kullanılır. Boya ve kâğıt yapımında da kullanılır bu maden Türkiye’de Adana, Konya, Antalya, Giresun, Muş, Çanakkale, Kocaeli, Karaman, Gümüşhane, Bayburt, Isparta, Sivas illerinde bulunuyor. Türkiye, dünya Barit rezervinde dördüncü olarak gösteriliyor. İşlenmesi halinde ülke ekonomisi açısından ciddi bir öneme sahip olabilir.

Bemtonit: Türkiye’de Bentonit oluşumları Biga Yarımadası, Gelibolu Yarımadası, Eskişehir ve Ankara, Çankırı,Ordu, Trabzon, Elazığ, Malatya illerinde bulunuyor. Bentonit, döküm kumu, paletleme, kâğıt sanayi, sondajlarda, lastik, gıda, gübre, boya, seramik ve ilaç sanayilerinde kullanılır. Ülke ekonomisi için önemli.

Bor: Bor mineralleri, sanayide sayısız denecek kadar çok çeşitli işlerde kullanılıyor. Bor minerallerinden elde edilen boraks ve asit borik; özellikle nükleer alanda, jet ve roket yakıtı, sabun, deterjan, lehim, fotoğrafçılık, tekstil boyaları, cam elyafı ve kâğıt sanayinde kullanılıyor. Bu mükemmel kristal yatakları Türkiye’de Balıkesir, Kütahya, Bursa ve Eskişehir’de bulunuyor. Dünyada bor rezervleri sayılı birkaç ülkede mevcuttur. Dünya rezervlerinin yüzde 72’si Türkiye’de bulunuyor.

Diyatomit: Genellikle cam ve seramikte kullanılır. Hatay, Mersin, Malatya, Kocaeli, Kütahya, İzmir ve Kırklareli’nde bulunuyor. Ülke ekonomisine katkısı az.

Disten: Bitlis haricinde pek az yerde az miktarda mevcuttur. Ülke ekonomisi açısından önemi yok.

Feldispat: Cam ve seramik sanayinde kullanılıyor. Ardahan, Aydın ve İzmir illerinde bulunuyor. Ülke ekonomisi açısından önemi az.

Fosfat: Yapay gübre ve bazı ilaçların yapımında kullanılır.
Mardin - Mazıdağı Alt Bölgesi, Bingöl - Bitlis Alt Bölgesi, Aşağı Fırat Alt Bölgesinde mevcut. Ülke ekonomisine katkısı orta düzeyde bulunuyor.

Grafit: Kurşun kalemlerde, elektronik birkaç eşyada (Çamaşır makinesi, elektrik süpürgesi) kullanılır. Ülke ekonomisine katkısı az. Afyon ve birkaç sayılı yerde mevcut.

Jips: Topraklardaki pH dengesini ve bitkilerin iskelet yapılarında çok önemli olan kalsiyumu sağlamaktadır. Ankara ve Denizli’de mevcut. Ülke ekonomisine çok yüksek bir katkısı var.

Kaolen: Seramikte kullanılır. Türkiye’de pek az yerde çıkarılır ve ekonomiye katkısı az.

Kayatuzu: Sodyum klorür olarak da bilinir. Cilt güzelliğinde kullanılır. Kırşehir, Yozgat, Çankırı, Konya, Kars, Artvin illerinde çıkarılır. Ülke ekonomisi açısından ciddi bir öneme sahip.

Kuvars: Cam ve elektronik sanayinde kullanılır. Dünya çapında çok geniş Kuvars rezervleri olduğu için dışarıya satımı yapılamamaktadır. Ülke ekonomisine katkısı azdır. Türkiye de sayılı yerde bulunuyor.

Kuvarsit: Kuvars’ın kullanıldığı her yerde kullanılır. Kuvars’a oranla daha fazla vardır. Kahramanmaraş, Bartın, Kastamonu, Afyon, Antalya, Denizli, Kocaeli, İstanbul illerinde bulunuyor.

Kumars kumu: Cam, çimento, deterjan, seramik, boya ve metalürji sanayilerinde kullanılıyor. Zonguldak, Kırklareli, İstanbul illerinde mevcut.

Kükürt: Isparta ve Eğirdir gölü çevresinde çıkarılıyor. Kükürt halk ilacı olarak algılanır ve kullanılır. Uyuz, alerji, kulak hastalıklarında, çocuk düşürmek için ve bazı hayvan hastalıklarında kullanılır. Ülke ekonomisine katkısı var.

Lületaşı: Lületaşının Türkiye’de neredeyse tamamı Eskişehir’den çıkarılıyor. Lületaşı işlemeciliği olarak kullanılmaktadır. Ülke ekonomisine katkısı az.

Magnezit: Tuğla yapımında, ilaç ve kimya sanayinde kullanılır. Kars, Erzurum, Sivas, Erzincan, Çankırı, Ankara, Eskişehir, Bursa, Burdur olmak üzere birçok yerde mevcuttur. Ülke ekonomisi açısından önemli.

Mermer: Malatya, Elazığ, Konya, Kırşehir, Çankırı, Ankara, Eskişehir, Kırklareli, Kocaeli, Balıkesir, Bursa, Çanakkale, İzmir, Muğla illerinde yoğunluklu olarak var. Bilhassa Elazığ ve Malatya mermeri yurtdışına da ihraç edilmektedir. Ülke ekonomisi açısından önemi büyük.
Perlit: Perlit izolasyon, filtre işlemlerinde ve ziraat alanlarında kullanılan bir maden. Bitlis, Van, Erzurum, Erzincan, Ankara, Balıkesir illerinde bulunuyor ve ülke ekonomisine katkısı büyük.

Pomza: İnşaat ve Abrazif sanayinde kullanılır. Bitlis, Van, Ağrı, Kayseri, Nevşehir illerinde bulunuyor. Ülke ekonomisine katkısı olduğu söylenebilir.
Profilit: Ağırlıklı olarak Malatya ilinden çıkarılan bir maden. Profilitin kullanım alanları seramik, porselen, boya, çimento, lastik, yapıştırıcı ve daha birçok sanayide kullanılmaktadır. Profilitin kullanıldığı ürünlerde ısı ve ses yalıtımı, sağlamlık, yanmazlık ve birçok özellik sağlanıyor. Ülke ve bilhassa Malatya ekonomisi açısından önemli.

Sodyum Sülfat: Sodyum Sülfat, başta deterjan olmak üzere kâğıt, cam, tekstil boyama ve çeşitli kimyasal maddelerin üretiminde kullanılıyor. Burdur ve Ankara’da mevcut. Ülke ekonomisi açısından önemli bir yeri var.

Stronsiyum: Otomotiv sanayinde, demir cevheri seperatörlerinde, fotokopi makinalarında ve özel alaşımlarda kullanılıyor. Ülke ekonomisi açısından önemli.
Sivas, Zonguldak ve Malatya’da mevcut ama halen sadece Sivas’ta çıkarılıyor.

Talk: Talkın teknikte, makine elemanlarının aşınmasını önlemek gayesiyle yağlayıcı olarak kullanımı nadir de olsa vardır. Türkiye’de Orta Anadolu Bölgesi’nde pek az yerde mevcut. Ülke ekonomisine katkısı az.

Trona: Türkiye tronada rezerv olarak Amerika’dan sonra dünya ikincisidir. Türkiye’de özellikle Ankara’da bolca mevcut. Cam sanayisinde hammadde olarak kullanılır. Kimya, deterjan, tekstil sanayisinde kullanılır. Ülke ekonomisi için önemli.

Zeolit: Su arıtma-petrol kimya endüstri-nükleer endüstri-tarım-insan ve hayvan sağlığı-ısıtma ve soğutma-temizlik malzemeleri sanayi-inşaat sanayi-değerli taş alanında-akvaryum filtrasyonunda kullanılır. Manisa’da çıkarılır. Ülke ekonomisi için önemi var.

Zımpara: Genellikle metal endüstrisinde kullanılırlar. Metal endüstrisi dışında ise cam ve seramik sanayisinde kullanılırlar. Manisa, Aydın, İzmir, Antalya’da mevcuttur. Ülke ekonomisi açısından önemli.

B)- Metalik Madenler

Altın: Artvin, Rize, Gümüşhane, Adana, Eskişehir, Kastamonu, Bilecik, Çanakkale, Balıkesir, Uşak, İzmir illerinde mevcut olduğu biliniyor. Birçok yerde özel şirketler tarafından çıkarılan bu madenin ülke ekonomisi açısından önemi büyüktür.

Antimuan: Antimon türevleri tıpta balgam söktürücü olarak kullanılır. Organik tuzları layşmaniyoz ve bilharzyoz hastalığının tedavisinde etkili maddelerdir. Türkiye'de Balıkesir, Kütahya, Bursa,Sivas İzmir ve Tokat'ta çıkarılır. Dünya üzerinde akü yapımında hammadde olarak kullanılmaktadır. Ülke ekonomisi açısından öneme sahip.

Bakır: Dünya’da bol olarak bulunur. Siirt, Diyarbakır, Doğu Karadeniz Bölgesi’nin tamamında, Kastamonu, Kırklareli illerinde mevcut. Ülke ekonomisi açısında 90’lı yıllarda önemliyken gün geçtikçe önemi azalıyor.

Boksit: Alüminyum elde edilmesinde kullanılır. Hatay, Kahramanmaraş, Zonguldak, Konya, Aydın illerinde mevcut. Ülke ekonomisine katkısı önemsenecek seviyede.

Civa: Termometre ve barometre gibi bilimsel aygıtlarda kullanılır. Gümüş, kalay, kadmiyum ve cıvadan ibaret bir cins amalgam dişleri doldurmakta kullanılır. Kırmızı cıva "(2)" sülfür (HgS) vermilion adı altında kırmızı boya olarak kullanılır. Gemi teknelerinin su altındaki kısmı, bu boyayla boyanarak midye ve istiridyelerin tekneye yapışarak toplanmaları önlenir. Bazı elektrik devre anahtarlarının yapımında da cıva kullanılır. Konya, Kastamonu, Eskişehir, Kütahya, Uşak, İzmir, Balıkesir illerinde mevcut. Ülke ekonomisi açısından önemli.

Çinko: Korozyondan korunma amacıyla, çelik gibi diğer metallerin galvanize edilmesinde,pirinç, nikelli gümüş, değişik lehimler, alman gümüşü gibi alaşımların yapımında, genellikle otomotiv endüstrisinde döküm kalıplarında, pillerin gövdelerinin yapımında kullanılır. Lastik ve ilaç sanayinde de kullanılır. Ülke ekonomisi için çok önemli bir yeri olan bu maden Gümüşhane, Trabzon, Rize, Giresun, Ordu, Malatya, Adana, Niğde, Kayseri, Yozgat, Konya, Çanakkale ve Balıkesir’de bulunur.

Demir: Demir, tüm metaller içinde en çok kullanılandır ve tüm dünyada üretilen metallerin ağırlıkça yüzde 95'ini oluşturur. Demirin en fazla kullanıldığı yer inşaat sektörüdür. Bingöl, Malatya, Erzincan, Tunceli, Sivas, Kayseri, Adana, Hatay, Ankara, Çanakkale, Balıkesir, Adapazarı illerinde mevcut. Ülke ekonomisi açısından yeri çok önemli.

Gümüş: Fotoğraf sanayi, elektronik, para imali, süs eşyası ve takı yapımında kullanılır. Ayrıca, yapay yağmur yağdırmakta, ayna sırlarının yapımında, bilgisayar röle kontaklarında, pil yapımında da kullanılmaktadır. Elazığ, Artvin, Rize, Çorum, Niğde, Kastamonu, Kütahya, Ankara illerinde mevcuttur. Ülke ekonomisi açısından çok önemlidir.

Krom: Krom sertlik sağlamakta ve zırhlı araç yapımında kullanılır. İzmir, Elazığ, Muğla, Bursa ve Eskişehir, Erzurum, Erzincan, Antakya’da mevcuttur. Ülke ekonomisi açısından önemi var.

Manganez: Vücutta protein sentezlenmesinde, sindirimde ve besinlerden enerji üretilmesinde görev alan önemli bir mineraldir. Eksikliğinde sürekli yorgunluk, hafıza problemleri, kısırlık, kilo kaybı, özellikle çocuklarda ve bebeklerde büyüme geriliği gibi belirtiler görülür. Rize, Trabzon, Gaziantep, Zonguldak, Muğla, Denizli, Kırklareli illerinde bulunur. Ülke ekonomisi açısından önemi az olarak ifade ediliyor.

Nikel: Nikel paslanmaz çelik, mıknatıs, bozuk para ve özel alaşımlar gibi birçok endüstriyel ve son kullanıcı ürünlerinde kullanılmaktadır. Ayrıca cama yeşil renk vermek amacıyla da kullanılıyor. Nikel ayrıca bozuk paraların üretiminde ve dekoratif gümüş yerine kullanılmaktadır. Kayda değer tek yatak Manisa’da bulunuyor.

Kurşun: İnşaat sektöründe ve ayrıca çeşitli pil, mermi, lehim ve diğer alaşımların yapımında kullanılır. Ses titreşimlerini emici özelliği çok güçlü olan bu element, ses yalıtımında kullanılır. Malatya, Elazığ, Trabzon, Sivas, Ordu, Çorum, Yozgat, Kayseri, Niğde, Adana, Konya, Çanakkale, Balıkesir illerinde mevcuttur. Ülke ekonomisi açısından önemlidir.

Volfram: Saf haliyle bazı elektronik uygulamalarda kullanılır, ancak çoğunlukla bileşik ya da alaşım olarak, ampullerin lamba tellerinde, X ışını cihazlarında ve uzay teknolojisi yüksek performans alaşımlarında kullanılır. Bursa ve Bilecik’te mevcut. Ülke ekonomisine katkısı vardır.

C)- Enerji Hammaddeleri

Linyit: Kahramanmaraş ili Afşin ve Elbistan ilçesi, Ankara ili Nallıhan ilçesi, Kütahya ili Seyitömer ve Tavşanlı ilçesi, Manisa ili Soma ve Muğla ili Yatağan ilçesinde, Adana ili Kozan ilçesinde çıkartılır. Türkiye Dünya Linyit rezerv sıralamasında 7. sıradadır ve ülke ekonomisine katkısı önemlidir.

Taşkömürü: Taşkömürü kok kömürüne çevrilip piyasaya sunulur. Ülkemizde taşkömürünün tamamı Zonguldak’ta çıkarılıyor. Ülke ekonomisine katkısı çok büyüktür.

Uranyum: Zayıf radyoaktif elementtir. Yüksek yoğunluğa sahiptir. Çelikten daha yumuşaktır. Kurşundan yüzde 65 daha yoğundur. Zenginleştirildiği takdirde çok güçlü enerji elde edilebilir. Yozgat, Aydın, Manisa illerinde mevcuttur. Her ne kadar önemli bir elementte olsa Türkiye açısından pek ekonomik değildir. Türkiye’deki Uranyum, Dünya rezervlerine bakıldığında az kalmaktadır.

Toryum: Türkiye Dünya Toryum Rezerv Sıralamasında yüzde 15’lik dilimin sahibi ve 380.000 ton Toryum ile 3. sıradadır. Toryum tek başına kullanılabilir bir yakıt değildir. Bu yüzden Nükleer enerji ve silah geliştirilmesinde Uranyum zenginleştirilmesiyle beraber kullanılır. Ülkemizde ki Toryumun fazla olması ilk bakışta sevindiricidir ancak Toryumun tenoru düşük (0.2) ve rezervlerden çıkarılması zordur. Tüm bu olumsuzlara rağmen Toryum ve Uranyum rezervleri bizim için yeterlidir. İleride Türkiye’nin nükleer güce sahip olma düşüncesi rahatlıkla gerçekleştirilebilinir.